طب پارسی

 درمان بيماري هاي معده به طور كلّي(18)

در درمان معده اي كه از راه اعتدال منحرف شده و مي خواهي آن را اصلاح كني و بر راه طبيعي هدايتش كني، از داروهاي نوشيدني، گذاشتني، پاشيدني، حاصل از آب هايي كه با داروهاي لازم پخته شده است، ماليدني هاي آبكي، ماليدني هاي روغني، مرهم هاي درست شده از موم و آب هايي كه از پختن با داروها اثربخش شده اند استفاده مي كني. داروهاي ماليدني و داروهاي بر معده گذاشتني در اثربخشي از داروهاي پاشيدني بهترند . داروهاي پاشيدني هرچند اثربخش باشند، اما در اثربخشي نيروي چنداني ندارند و اين را نيز بدان ، كه اگر درسوء مزاج معده دو نوع سوء مزاج شركت دارند امابر معده تاثير مشابه و همانند يا نزديك به هم گذاشته اند، مي توان به آساني درمان كرد زيرا مي توانيم داروي ضدهر دو نوع سوء مزاج را كه داراي نيروي اثربخش زياد باشدبكار ببريم و هر دو سوء مزاج را اصلاح كنيم. اما اگر دو نوع سوء مزاج از دو منشاء كاملاً در برابر هم قرار گرفته وضدهمديگر سرچشمه . گرفته باشند و معده بادو سوء مزاج كاملاً مخالف با هم برخورد كرده است، درمانش به اين آسان ي ميسر نيست . براي مثال : معده باسوء مزاج سرد وباسوء مزاج گرم رو به رو است، گرم و سرد كاملاً با هم ضديت دارند، بايدچكاركرد؟ بايد دارو ي درمان سوء مزاج سردتوام با درمان مزاج گرم را به طوري كم تاثيربه بيمار داد كه مدت گرمي بخشيدن داروي گرمي بخش درمان مزاج سرد بامدت سردي بخشيدن داروي سردي بخش ضد مزاج گرمي برابر و يكسان باشد. هر دو دارو نبايد نيرومند باشند و نبايد نيروي اين يكي بر نيروي آن ديگري در اثر بخشيدن چيره باشد. در استعمال داروي گرم و گرمي بخش در اين حالت، مزاج دوگانه براي درمان مزاج سردخطر بيشتر از استعمال داروي سرد براي درمان آن قسمت از مزاج است كه گرم است و همراه سوء مزاج سرد بر معده وارد شده است، بويژه اگر تشخيص دادي كه برخي از اندامان همجوار معده به سوء مزاج سردگرفتار نديا ناتوان شده اند. اگر سوء مزاج معده سوء مزاج تر و سوء مزاج خشك با هم باشد، باز با يد با دقّت كامل واحتياط عمل كني كه اين نوع از سوء مزاج نيزبرخلاف يكديگرند و داروي معالج اين دو حالت همان حالت داروي درماني مزاج گرم و سرد دارند . تنها تفاوت در اين جاست كه مدت رطوبت بخشي دارو در درمان مزاج خشك بايد درازتر از مدتي باشد كه داروي رطوبت بخش براي تاثير گذاري برسوء مزاج خشك بماند.

و اين را هم بدان، كه اگر بيماري و ناسازگاري معده ناشي از وجود ماده بيماري در معده است و ماده سرپيچي مي كند و بيرون نمي آيد، بهترين درمان با " معجون هاي مسهل " (ايارج) است كه در اصلاح حال معده از هر داروي ديگري مددكارتر ا ست و معده را دراداي وظايفي كه بر عهده داردكمك شايان مي نمايد .اما اگر سوء مزاج ساده و بدون ماده است، بر استعمال معجون ها(ايارج) اعتمادمكن زيرا اگر سوء مزاج گرم بدون تداخل ماده است ياسوء مزاج خشك ساده و بدون ماده است وايارج را به كار بردي، معده زيان بيند . براي درمان معده سرد مزاج از سوء مزاج سردساده بدون ماده، داروهاي اثربخش تر ازايارج هست، كه ماده سبب بيماري را از كمينگاه بيرون كشند و به خارج پرت كنند . اگر ماده بيماري از اندامي ديگر غير معده امده و به معده ريزش كرده است، هرگاه معده را پاك سازي كردي و ماده خرابكاري را بيرون راندي فوراً به تقويت معده بپرداز، تا ديگر چنين خلط ناخوانده اي را در خودنپذيرد و ياراي نپذيرفتن خلط بيگانه را داشته باشد . باندپيچي و بستن دست و پا و گرم كردن آن ها نيز در راه قطع كردن بر خلط بيگانه  كه از اندامي ديگرماييد و مي خواهدبه معده سربزند  مددكارند و ماده را در جاي خود ميخكوب مي كنند و نمي گذارند و يلان شود و در معده جاي سكونت بيابد و اينك داروهايي كه در درمان بيماري معده مفيدند :

1-شربت خشخاش از ريزش ماده گرم بيماري به معده جلوگيري مي كند.

2-اگر سوء مزاج معده ناشي از خلط سرد و سرد مزاج است، اول پاك سازي كن، بعد از آن براي نيروبخشيدن بهمعده داروهايي از قبيل : مصطَكي، قرص كوچك گل، نعناع خشكيده، عود خام، ميخك و امثال آن ها خوبند كه معده را تقويت مي نمايند و تواني چنان به معده مي دهند كه هر خلطي از هرجايي نتواند سرزده وارد معده شود.

3-  اگر سوء مزاج معده گرم است و ماده منشاء سوء مزاج خلط گرم مزاج است، بايد بعد از پاك سازي خلط، ربهاي سردي بخش، قرص هاي سردي بخش كه از گل و تباشيرساخته شده اند و امثال آن ها را براي بيمار تجويز كني.

4-  اگر ب ا دست زدن حس كردي كه بيمار معدوي، چي زي سخت و كم حجم در ميان فاصله كبد و معده دارد  چنانكه قبلاًهم ذكر كرديم  آب جو برايش تجويز كن، غذا و دارومنحصر به آب جو باشد، در طول مدت ده يا بيست روزيا اگر ديدي كه باز نياز دارد تاصدروزهر روزه آب جو بخورد، روز اول كمي و به اندازه تحمل و روز به روز به تدريج آن را بيشتر كند تا مي تواندمقدارتعيين شده از آب جو را يكباره يا در دو بارسر كشد، نكندبه غير از آب جو هيچ داروي ديگر بخورد و نبايد به هيچ وجه داروي پاك سازي تجويز كني، يا. از بيمار خون بگيري. اينك نوعي قرص كه از داروهاي زيرساخته مي شود و در درمان بيماري معده بهره رسان است :

نسخه:

مصطَكي، گل محمدي، هريك سه درهم، كهربا، نعناع خشك شده، مروخوش، عود خام، از هريك دو درهم، از همه اين ها كه درهم مي آميزي قرص درست كن و براي بيمار تجويز كن، قرص را با شراب كهنه يا با شراب سِيكي تناول نمايند . اگر خواستي كه معده را پاك سازي كني و هر ماده نابابي را كه در فضاي معده جمع آمده است به بيرون براني، يا ماده درفراخناي معده نيست و در معده كمين كرده است و به معده چسبيده است، يا ماده زيادپرمايه و آب كشيده است و آن را پاك سازي كني، داروهايي را به كار اندازكه تنها تاثير بر معد ه وجويرگ هاي نزديك به معده گذارند و به رگ هاي دور از معده كاري نداشته باشند . اگر دارو ي پاكساز معده در اولين بار كار خود را انجام نداد، آن را تكرار كن كه داروي پاك سازي در چندبار صورت گيرد، اين روش بهتر از آن است كه در يك بارچندان اثر بخشد كه چيزهايي را نيز بيرون براند كه نياز به بيرون راندن آن ها نباشد. بايد معاينه كردن مدفوع و بول را دست كم نگيري، هرگاه ديدي كه مدفوع و بول رو به خوبي هستند و وضعيت آن ها از بد به خوبي مي گرايد، بدان كه معده نيز در راه بهبودي است و در بهبود يافتن پيشرفت چشم گير دارد. نبايد در هنگام درمان بيماري معده  حتي اگر معده حرارت داشته باشد  چيزهاي بسيار سردتجويز كني، مثلا بيمار معده نبايد  برفاب كه بسيار سرد است  بنوشد و بويژه براي كساني كه به چيزهاي بسيار سردعادت نگرفته اند، بسيار سرد، بسيار زيان آور است . هرگاه هر داروي تحليل برنده را در درمان بيماري معده به كار ميبري، حتماًچيزي از داروي گيرنده كه نگهدارنده نيرو است با آن مخلوط كن كه اگر مواد ريختني از معده پاك سازي شدند معده از اين عمل ناتوان نشود و به قوت خود باقي بماند.

منبع: قانون،کتاب سوم